Ένα μεγάλο ευχαριστώ στις επιστήμονες που συμμετείχαν στο πάνελ: Δρ. Ξένια Λοϊζίδου, Ακτομηχανικός και Πρόεδρος του Κέντρου Μελετών και Έρευνας ΑΚΤΗ, Μέλπω Αποστολίδου, Διευθύντρια του BirdLife Κύπρου και Νατάσσα Ιωάννου, Λειτουργός Προγραμμάτων του οργανισμού Φίλοι της Γης, Κύπρου.
Πιο κάτω παραθέτω τον αναλυτικό απολογισμό, που περιλαμβάνει όλα τα προβλήματα τα οποία αναδείχθηκαν μέσα από τη συζήτηση με τους εμπειρογνώμονες, συνοδευόμενα από προτεινόμενες λύσεις.
ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ
Περιβαλλοντικός Ρατσισμός και Πολιτική Αδυναμία: Η συγκέντρωση οχληρών αναπτύξεων στη Λάρνακα δεν είναι τυχαία. Είναι αποτέλεσμα μιας πολιτικής που επιλέγει μια «αδύναμη» επαρχία για να υποδεχθεί έργα που άλλες επαρχίες απορρίπτουν.
Απαιτείται η εγκατάλειψη αυτής της προσέγγισης και η υιοθέτηση ενός στρατηγικού χωροταξικού σχεδιασμού που να προστατεύει εξίσου όλους τους πολίτες της χώρας και που θα θέτει τον άνθρωπο και το περιβάλλον πάνω από όλα τα άλλα συμφέροντα.
Σύνδρομο Μετατοπιζόμενης Βάσης: Μια άλλη σημαντική, γενική επισήμανση στη συζήτηση ήταν ότι κάθε γενιά θεωρεί την κατάσταση που βρήκε ως «φυσιολογική», ξεχνώντας πόσο πιο πλούσιο ήταν το περιβάλλον στο παρελθόν. Αυτό το φαινόμενο χαρακτηρίζεται ως Σύνδρομο Μετατοπιζόμενης Βάσης (Shifting Baseline Syndrome).
ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ
Διαφάνεια και Ποιότητα στις Περιβαλλοντικές Μελέτες: Σήμερα, οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων χρηματοδοτούνται από τους ιδιοκτήτες των αναπτύξεων, γεγονός που εγείρει θέματα αξιοπιστίας.
Πρόταση 1: Υιοθέτηση του πάγιου αιτήματος του ΕΤΕΚ για απεξάρτηση των περιβαλλοντικών μελετών από τους κατασκευαστές, εφαρμογή αυστηρότερων ελέγχων ποιότητας.
Πρόταση 2: Δημιουργία μιας πλατφόρμας όπως η πλατφόρμα «Διαύγεια», για πλήρη διαφάνεια σε όλες τις δημόσιες συμβάσεις.
ΘΑΛΑΣΣΑ ΚΑΙ ΑΚΤΟΓΡΑΜΜΗ
Καταστροφή Φυσικών Αμυνών (Ποσειδωνία): Οι αφαλατώσεις και οι αγωγοί στη θάλασσα καταστρέφουν τα λιβάδια Ποσειδωνίας (φύκια), τα οποία είναι απαραίτητα για τη σταθεροποίηση του βυθού και την αναχαίτιση των κυμάτων.
Πρόταση: Προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων ως φυσική άμυνα κατά της διάβρωσης και της κλιματικής αλλαγής, αντί για τη συνεχή κατασκευή δαπανηρών και συχνά αναποτελεσματικών τεχνητών έργων. Απαγόρευση αγωγών που θα διοχετεύουν λύματα και νερά από υπόγεια κτιρίων στη θάλασσα. Προληπτικοί καθαρισμοί στη ξηρά για να μην παρασύρονται αντικείμενα στη θάλασσα.
Περιοχή Πρώην Διυλιστηρίων: Η περιοχή παραμένει αποκλεισμένη παρά την απομάκρυνση των δεξαμενών, με τις περιβαλλοντικές άδειες για νέες αναπτύξεις να προκαλούν ανησυχία για επέκταση της ακτογραμμής.
Πρόταση: Απορρύπανση του εδάφους και του πυθμένα και απόδοση της παραλίας στους πολίτες με ελεύθερη πρόσβαση, μακριά από τη λογική των πύργων και των ιδιωτικών επεκτάσεων.
Καινούργιο δίκτυο κυματοθραυστών σε Κίτι / Περβόλια: Υπάρχει σχεδιασμός για μια μεγάλη αλυσίδα κυματοθραυστών στην περιοχή των Περβολιών. Οι κυματοθραύστες θεωρούνται «βαριά» λύση για την ακτομηχανική. Παρομοιάζονται με το να υποβάλλεται κάποιος σε «εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς» για ένα απλό συνάχι.
Πρόταση: Οι κάτοικοι της περιοχής να ζητήσουν ήπια μέτρα προστασίας της ακτής
Κακός Σχεδιασμός Παράκτιων Έργων (Ορόκλινη): Ο παραλιακός πεζόδρομος καταρρέει επειδή κτίστηκε πάνω στην άμμο όταν ακόμα υπήρχε ο κάθετος κυματοθραύστης. Μετά την κατασκευή του πεζόδρομου, κατασκευάστηκαν οι κυματοθραύστες και καθαιρέθηκε ο κάθετος, με αποτέλεσμα να υπάρξει αναδιανομή της άμμου και ο πεζόδρομος να βρεθεί στη θάλασσα.
Πρόταση: Αποφυγή σκληρών κατασκευών (σκυρόδεμα) πάνω στην άμμο και σωστός χρονικός προγραμματισμός των έργων, ώστε οι παρεμβάσεις στη θάλασσα να προηγούνται των υποδομών στη στεριά.
Υποβάθμιση Ποιότητας Νερού: Λόγω του ότι η ακτή της Λάρνακας είναι ρηχή, οι κυματοθραύστες εμποδίζουν την ανανέωση του νερού. Αυτό οδηγεί σε υποβάθμιση της ποιότητας του θαλασσινού νερού.
Πρόταση: Αυστηρή απαγόρευση αγωγών που θα διοχετεύουν λύματα και νερά από υπόγεια κτιρίων στη θάλασσα. Προληπτικοί καθαρισμοί στη ξηρά για να μην παρασύρονται αντικείμενα στη θάλασσα μετά από βροχές και πλημμύρες.
Υλικά κατασκευής των κυματοθραυστών: Η εξόρυξη τεράστιων ογκολίθων από λατομεία για παράκτια έργα καταστρέφει το φυσικό τοπίο και τα βουνά μας.
Πρόταση: Χρήση ανακυκλωμένων οικοδομικών υλικών (μπάζων) για την κατασκευή κυματοθραυστών, μια πρακτική που εφαρμόζεται διεθνώς και προωθεί την κυκλική οικονομία.
ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΑΡΝΑΚΑΣ
Τερσεφάνου και Υδατικός Σχεδιασμός: Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν έτοιμες υποδομές από το 2019, το κράτος αφήνει 4 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού να χύνονται στη θάλασσα αντί να τα χρησιμοποιεί για άρδευση. Και αυτό, τη στιγμή που σχεδιάζεται σταθμός αφαλάτωσης στον Μαζωτό, χωρίς να υπολογίζεται σοβαρά ο περιβαλλοντικός αντίκτυπος στον υδροβιότοπο της περιοχής.
Πρόταση: Άμεση σύνδεση του βιολογικού σταθμού της Τερσεφάνου με τις δεξαμενές και το δίκτυο άρδευσης. Αυτό θα απελευθερώσει ίση ποσότητα πόσιμου νερού, καθιστώντας αχρείαστη τη νέα, ενεργοβόρα μονάδα αφαλάτωσης στον Μαζωτό, που προγραμματίζεται να κατασκευαστεί σε μια εντελώς παρθένα από κατασκευές περιοχή.
Μονάδα ΧΥΤΥ Κόσιης: Η Μονάδα Κόσιης πάσχει από κακό σχεδιασμό και συστημικά προβλήματα στη διαχείριση αποβλήτων. Λειτουργεί ουσιαστικά ως σκουπιδότοπος.
Πρόταση: Το κράτος οφείλει να εφαρμόσει τη διαλογή στην πηγή. Χρειαζόμαστε καλύτερα μέτρα και κίνητρα για ενθάρρυνση της εφαρμογής της διαλογής στην πηγή από τους πολίτες και παράλληλα χρειάζεται να ασκήσουμε πίεση μέσω καταγγελιών στην Ε.Ε. για τη διασφάλιση της σωστής λειτουργίας και της λογοδοσίας.
ΑΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΛΑΡΝΑΚΑΣ
Αλυκή Λάρνακας και Προστασία Πτηνών: Η Αλυκή, αν και περιοχή Natura 2000, υποφέρει από τη ρύπανση και την όχληση από επισκέπτες που εισέρχονται στον βιότοπο, ενώ παρατηρείται και μείωση των φλαμίνγκο λόγω της υποβάθμισης του νερού.
Πρόταση: Απαιτείται ενεργή διαχείριση με περίφραξη και φύλαξη, τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων για την ευαισθητοποίηση του κοινού και δημιουργία υποδομών (παρατηρητήρια) που θα επιτρέπουν στον κόσμο να θαυμάζει τη φύση χωρίς να την καταστρέφει.
Έλλειψη Μαζικού Αστικού Πρασίνου: Η πόλη στερείται πραγματικών «πνευμόνων» πρασίνου, γεγονός που επιδεινώνει τη ζέστη και τη σκόνη.
Πρόταση: Δημιουργία αστικών δασών με τολμηρές κινήσεις, όπως η κατάργηση δρόμων για φύτευση δέντρων, ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων ευρωπαϊκών πόλεων, για τη βελτίωση της υγείας και της κοινωνικής ισότητας. Επιπρόσθετα, μπορούν να αξιοποιηθούν για αυτόν τον σκοπό τα μεγάλα τεμάχια τουρκοκυπριακής ιδιοκτησίας, τα οποία μένουν αναγκαστικά αδρανή.
Αστική Όχληση (Ήχος, Φως, Οσμές): Η ηχορύπανση από μοτοσικλέτες και κέντρα αναψυχής, καθώς και η φωτορύπανση από τα έντονα LED, επηρεάζουν τον ύπνο και την ποιότητα ζωής, όπως επίσης και οι οσμές από κτηνοτροφικές μονάδες.
Πρόταση: Ο Δήμος οφείλει να διορίσει ειδικούς για τη μέτρηση και καταστολή της όχλησης και να λαμβάνει δραστικά μέτρα για επίλυση των προβλημάτων.
Λίμνη Ορόκλινης και Αστική Πίεση: Ο υγρότοπος «πνίγεται» από την οικοδόμηση στη λεκάνη απορροής του, η οποία μεταφέρει λύματα και νιτρικά στη λίμνη, προκαλώντας υπερβολική ανάπτυξη καλαμιών.
Πρόταση: Εφαρμογή δραστικών μέτρων διαχείρισης των καλαμιών και σωστός σχεδιασμός αποχετευτικών συστημάτων στις γύρω αναπτύξεις, για να μην μολύνεται ο υδροφορέας.
Αδέσποτες Γάτες και Βιοποικιλότητα: Οι μεγάλες αποικίες αδέσποτων γατών κοντά σε υγρότοπους (π.χ. Αλυκή / Πατίχειο και Ορόκλινη) αποτελούν θανάσιμο κίνδυνο για τα πουλιά και τις σαύρες της περιοχής.
Πρόταση: Ανάγκη για στρατηγικό πλάνο περιορισμού του πληθυσμού των αδέσποτων.
Ανακύκλωση Λαδιών (Τηγανοκίνηση): Η απόρριψη χρησιμοποιημένων λαδιών στις αποχετεύσεις προκαλεί τεράστια περιβαλλοντική ζημιά και φράζει τις σωληνώσεις.
Πρόταση: Συμμετοχή στο πρόγραμμα «Τηγανοκίνηση» στα σχολεία. Τα λάδια ανακυκλώνονται και τα έσοδα επιστρέφουν στα σχολεία για πράσινες υποδομές (π.χ. φωτοβολταϊκά), εκπαιδεύοντας παράλληλα τη νέα γενιά.
ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ
Όπως τονίστηκε, στο τέλος της συζήτησης, είναι πολύ σημαντικό να ενδυναμώσουμε την κοινωνία των πολιτών και ειδικά τις Περιβαλλοντικές Οργανώσεις, έτσι ώστε να επιτευχθεί μια πιο δυναμική αντίδραση στις αυθαιρεσίες, τη διαφθορά και τον κακό σχεδιασμό.
ΚΥΡΙΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Το κεντρικό συμπέρασμα είναι σαφές: η Λάρνακα δεν χρειάζεται άλλα μεγάλα λόγια.
Χρειάζεται λύσεις. Όχι συνθήματα.
Ισότιμη προστασία και χωροταξικό σχεδιασμό που βάζει τον άνθρωπο και το περιβάλλον πάνω από άλλα συμφέροντα έτσι ώστε να αντιστρέψουμε τις συνέπειες του Περιβαλλοντικού Ρατσισμού.
